การใช้จ่ายของรัฐในการชดเชยเกษตรกรที่มีสิทธิ์การใช้ที่ดินไม่สมบูรณ์ : กรณีศึกษาจังหวัดกาญจนบุรี

Abstract

ปัญหาภัยแล้งถือว่าเป็นปัญหาส่งผลกระทบค่อนข้างมากสำหรับเกษตรกรที่ทำ การเกษตรน่าฝน เนื่องจากรัฐบาลได้จ่ายเงินชดเชยความเสียหายของผลผลิตทางการเกษตรจากภัยแล้ง มาโดยต่อเนื่องและมีแนวโน้มว่ามูลค่าการชดเชยจะเพิ่มขึ้น เมื่อเกิดปัญหาภัยแล้งเกษตรกรจะได้รับ การชดเชยความเสียหายไม่ว่าจะมีสถานภาพการถือครองที่ดินที่ถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ ซึ่งประเด็นที่น่าสนใจคือแม้ว่าค่าใช้จ่ายของรัฐสำหรับการชดเชยจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่โดยทั่วไปแล้วเกษตรกรมักจะไม่ได้รับการชดเชยที่สอดคล้องกับขนาดและมูลค่าของความ เสียหายนอกจากนั้นย้งมีประเด็นที่ว่าในกรณีที่เกษตรกรไม่มีสิทธิทางกฎหมายในการถือครองที่ดิน การได้รับการชดเชยจะกลายเป็นการส่งสัญญาณเกี่ยวกับความชอบธรรมและเป็นแรงจงใจให้ เกษตรกรกล้าเสี่ยงที่จะขยายพื้นที่เพาะปลูกหรือไม่ การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาหลักการใช้จ่ายของรัฐในการชดเชย รายได้ให้เกษตรกรทั้งที่มีเอกสารสิทธิ และไม่มีเอกสารสิทธิ (2) วิเคราะห์โครงสร้างรายได้ ครัวเรือนในพื้นที่ของเกษตรกรที่ไม่มีเอกสารสิทธิในที่ดิน เพื่อหาสัดส่วนรายได้ที่เกิดจากการใช้ที่ดิน เพื่อเกษตรกรรมต่อรายได้รวม (3) เพื่อชี้ให้เห็นว่าค่าใช้จ่ายส่วนหนื่งของรัฐถูกนำไปชดเชยให้ เกษตรกรที่มีสถานภาพความเป็นเจ้าของและมีสิทธิในที่ดินไม่ชัดเจนซึ่งอาจเป็นแรงจูงใจให้ เกษตรกรบุกรุกที่ดินเพิ่มมากขึ้น ข้อมูลในการศึกษาครั้งนี้ในส่วนของข้อมูลปฐมภูมิได้จากข้าราชการที่รับผิดชอบใน การดำเนินโครงการ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาภัยแล้งให้เกษตรกร จำนวน 18 คน และจาก เกษตรกรในพื้นที่อำเภอบ่อพลอยและอำเภอห้วยกระเจา จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งได้รับเงินชดเชยภัยแล้ง จำนวนอำเภอละ 30 คน รวม 60 คน ผลการศึกษาพบว่า รายได้ต่อไร่หากไม่ประสบภัยแล้งของเกษตรกรเฉลี่ยอยู่ที่ 1,344 บาท ต่อไร่ แต่เกษตรกรได้รับเงินชดเชยเฉลี่ย 574 บาท ต่อไร่ ซึ่งเฉลี่ยมูลค่าการชดเชยตํ่ากว่ารายได้ที่ เกษตรกรควรจะได้ คือได้รับการชดเชยเพียงร้อยละ 42 ขนาดการถือครองที่ดินเฉลี่ย 21 ไร่ ต่อครัวเรือน พื้นที่ผลผลิตเสียหายเฉลี่ย 17 ไร่ ต่อครัวเรีอน ซึ่งพื้นที่เสียหายและได้รับการชดเชย ตํ่ากว่าที่ควรจะได้ แต่หากพิจารณาจากความชอบธรรมในการถือครองที่ดินจะเป็นอีกประเด็นหนึ่ง ที่ควรพิจารณาว่าเกษตรกรควรมีสิทธิได้รับการชดเชยหรีอไม่